Proste słowo HERBATA

Słowo herbata od bardzo dawna istnieje i jest utrwalone w języku polskim. Pochodzi od łacińskich terminów herba (zioło) oraz tea (z rodzaju kamelii). Termin herbata jednakże to nie tylko określenie napoju pochodzącego z roślin kamelii, stosowane jest bowem również w przypadku naparów z innych roślin. Bardzo często słyszymy lub czytamy, również w naszym sklepie, określenie: herbata owocowa, herbata ziołowa, etc., związane jest to z zawartością w typowej tea stosownych dodatków. Słowem herbata, określamy również roślinę, z której pozyskuje się surowiec, z którego wytwarzany jest susz, a później napar.

Drzewko herbaciane

Drzewko herbaciane lub jak kto woli krzew herbaciany jest rośliną należącą do rodzaju Camellia. Krzew ten spokrewniony z kameliami oraz różami posiada wiecznie zielone listki o jajowatym kształcie i ząbkowanych brzegach. Różowe lub białe kwiaty wydzielają specyficzny zapach.

Wyróżniamy dwie najbardziej powszechne odmiany: kamelię assamską (Camellia assamica) i kamelię chińską (Camellia sinensis). Pierwsza z nich osiąga rozmiaru do ponad 18 metrów, ale jest mniej odporna na złe warunki klimatyczne od swojej siostry, która rośnie do 2,75 metra, ale za to znosi mroźne zimy. Chińska odmiana ma mniejsze (skórzaste) liście od assamańskiej. Ponadto może ona dawać plony przez około 100 lat! Istnieje jeszcze jedna odmiana - kambodżańska. Te 3 główne odmiany stały się podstawą dla wszystkich upraw.

Istnieją podstawy by uważać, iż drzewko herbaciane najprawdopodobniej pochodzi z Chin, z prowincji Yunnan, jak również z terenów pogranicza Chin, Birmy, Wietnamu oraz Laosu. Ciekawostką jest, iż w Laosie odmiana Camellia sinensis występuje w stanie dzikim.

Czas jaki musi upłyną, aby z zasadzonego krzewu można było zbierać pełnowartościowe liście i po odpowiednim przygotowaniu przyrządzać z nich napar to około 4 do 5 lat. Zazwyczaj krzewy dobrze pielęgnowane dają plony przez okres około 25 lat. Ale jak wiemy niektóre odmiany (zatem i plantacje) przynoszą plony w jeszcze dłuższym okresie. Plantatorzy dla ułatwienia przycinają wysokie drzewka do wysokości około 1,5 metra.

Drzewka herbaty nie lubią niskich temperatur zatem najlepsze warunki, a co za tym idzie i zbiory, udają się w klimatach podzwrotnikowym i monsunowym, również na stokach górskich. Wszędzie tam gdzie posiadają one odpowiednią wilgotność i temperature, która winna nie spadać poniżej 10°C.

Najbardziej odporne gatunki rosną nawet na wysokości powyżej 1900 m n.p.m. na plantacjach o słabych glebach.

Pola uprawne - plantacje herbaty

Pola herbaciane najczęściej występują w strefie zwrotnikowej. Początkowo platnacje zlokalizowane były przede wszystkim w Azji, w dzisiejszych natomiast czasach wiele pól z krzewem herbaty znajdują się w afrykańskich krajach takich jak Kenia i Tanzania.

Założenie plantacji herbaty wymaga ogromnego nakładu pracy. Wyobraźmy sobie chociażby strome stoki górskie. Pomimo trudności w założeniu i eksploatacji takich - górskich - plantacji, plantatorzy wiedzą, że warunki klimatyczne, w tych trudno dostępnych miejscach sprawiają, że plony z krzewów herbacianych są wyjątkowo obfite. Jednakże, w którymkolwiek miejscu plantacja by nie była zlokalizowana do jej stworzenia konieczne są wysokiej jakości sadzonki. Takowe uzyskuje się ze specjalnie wybranych krzewów herbacianych. Ciekawostką jest, iż odpowiednie warunki klimatyczne i glebowe sprawiły, że powstało wiele odmian krzewów. Są one takie same pod względem biologicznym, ale różnią pewnymi cechami co do odporności na dane warunki.

Pod względem obszarności pól herbaty rozróżniamy zarówno małe gospodarstwa, które posiadają swoją długoletnią historię i tradycję, jak i wielkie plantacje rozłożone na obszarze setki hektarów. Małe poletka z długoletnią tradycją produkują najbardziej szlachetne gatunki herbaty, które uzyskują (te herbaty) później najwyższe ceny i są wysoko oceniane przez specjalistów.

W naszych czasach herbate zbiera się w około trzydziestu krajach świata zlokalizowanych blisko równika, ze względu na warunki klimatyczne, które umożliwiają zbiory herbaty przez okrągły rok.

69% produkcji z całego świata realizują 4 kraje: Indie, Sri Lanka, Kenia oraz Indonezja. Natomiast zielona herbata produkowana jest przede wszystkim w Japonii, Chinach, Wietnamie oraz Indonezji. Herbata czarna w Sri Lance, Indiach, Turcji, Indonezji oraz Keni. Jako ciekawostkę należy dodać, że herbata czarna produkowana jest w ilości około 1,8 mln ton natomiast zielonej herbaty uzyskuje się około 0,9 mln ton rocznie. Około 830 000 ton herbaty wytwarza się w Indiach później 760 000 ton w Chinach. Są to dwa pierwsze miejsca w produkcji herbaty w skali światowej.

Zasięg czasowy popularności herbaty

Faktem jest, że w dzisiejszych czasach herbata jest wpleciona w codzienność, jest ona tak mocno zakorzeniona w kulturze jak wschodzące co rano słońce na wschodzie. Ale na przestrzeni wieków herbata jako taka rozprzestrzeniała się powoli, acz sukcesywnie. Zgodnie z legendą o cesarzu Szeng Nung herbata pojawia się już prawie 3000 r. p.n.e., ale dopiero w siedemnastym wieku naszej ery ta ekspansja jest niezwykle widoczna.

Początkowo herbata zbierana była z dziko rosnących krzewów. Dopiero około 350 roku przed narodzeniem Chrystusa w prowincji Yunnan w Chinach zaczęto uprawiać drzewka herbaciane na niewielkich, początkowo, polach. Jednakże zbieranie i wykorzystywanie jej było odmienne niż dziś. Na początku spożywano w celach przede wszystkim leczniczych dziko zerwane liście lub przyrządzano gęsty wywar niemalże zupę z dużą ilością przypraw. Musimy jednak wiedzieć, że początku upraw herbaty związane są bezpośrednio z Chinami i Japonią. Dopiero w XVI wieku herbatę sprowadzono do Europy przez Portugalczyków najpierw do Holenderskich portów później do Anglii. Do Polski herbata przybyła około XVIII wieku, lecz polacy niechętnie przyjmowali początkowo niepochlebnie rekomendowanej herbaty, ale z czasem dzięki przebywającym w Polsce Rosjanom, którzy już od dawna znali ten napar, przyjęła się. Szczególnie mocno Polacy zainteresowali się herbatą w latach 80 XX wieku.

Produkcja herbaty

Pomimo prawie codziennego korzystania z dobrodziejstw "złotego napoju" niewiele osób zdaje sobie sprawe z tego w jaki sposób herbata powstaje. Herbaty powstają przede wszystkim z liści zrywanych z krzewów herbacianych, chociaż w przypadku niedbałego zbioru wykorzystywane są też ogonki liśiowe i małe gałązki. Zbieranie zazwyczaj odbywa się ręcznie ale w krajach gdzie siła robocza jest droga, tę pracę wykonują maszyny. Liście zrywane w określonym czasie kiedy to posiadają porównywalne cechy nazywamy zbiorem.

Kiedy liście są już zerwane poddaje się je pewnym procesom, od których zależy jakość herbaty.

Czarna herbata powstaje w procesie składającym się z 5 etapów: więdnięcie, skręcanie, fermentacja, suszenie oraz sortowanie liści. Więdnięcie polega na poddaniu liści, w czasie od 12h do 24h, działaniu ciepłego strumienia powietrza. Celem jest usunięcie z liści nadmiaru wilgoci. W ten sposób liście przygotowane są albo na skręcanie albo na cięcie. Liście skręca się na różne sposoby w celu uzyskania różnych gatunków herbaty. Natomiast cięte liście służą do wytwarzania herbat o rozdrobnionych liściach lub herbat granulowanych. Liście skręcone lub cięte poddaje się procesowi utleniania czyli fermentacji, po czym suszy się liście, aby w odpowiednim momencie zachować odpowiednie jej właściwości w postaci zasuszonej.

Herbaty zielone oraz herbaty białe powstają podczas podobnego procesu jak herbaty czarne, ale z pominięciem etapu utleniania (fermentacji). W ten sposób uzyskujemy liście o innym wyglądzie, oczywiście również o innych właściwościach. Ciekawostką jest, że przygotowując białą herbatę nie dochodzi również do etapu więdnięcia.

Herbaty oolong i herbaty czerwone są pośrednimi produktami pomiędzy herbatami czarnymi, a herbatami zielonymi, są jedynie częściowo utleniane. Inny stopień fermentacji stosowany jest dla różnych herbat. W przypadku czerwonych herbat brak jest również etapu skręcania liści.

Żółte herbaty posiadają bardzo subtelny smak. A dzięki tylko częściowej fermetnacji około 13%, herbaty żółte zajmują miejsce między herbatami zielonymi a czerwonymi. Produkcją takich herbat zajmują się takie kraje jak Chiny czy Tajwan.